W środę, 10 grudnia Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej w woj. dolnośląskim i opolskim zorganizował we Wrocławiu debatę pt. „NATO po szczycie w Hadze. Spotkanie wokół policy paper Instytutu Europy Środkowej”. Spotkanie odbyło się w wyjątkowej przestrzeni refektarza Ossolineum i zostało przygotowane we współpracy z Instytutem Europy Środkowej, Uniwersytetem Wrocławskim oraz Ossolineum / ZNiO. Partnerami wydarzenia były portale Defence24 oraz Układ Sił. Debata miała charakter otwarty – a liczny udział publiczności i wysoka aktywność w części pytań potwierdziły, jak silne zainteresowanie budzi dziś temat bezpieczeństwa i przyszłości Sojuszu.
Punktem wyjścia do rozmowy był najnowszy Policy Paper Instytutu Europy Środkowej pod redakcją dr Jakuba Bornio, poświęcony konsekwencjom czerwcowego szczytu NATO w Hadze oraz temu, jak jego ustalenia mogą przełożyć się na kierunek rozwoju Sojuszu, rolę Europy i pozycję Polski w zmieniającej się architekturze obronnej. Dyskusja szybko pokazała, że „NATO po Hadze” nie jest jedynie hasłem podsumowującym jedno spotkanie przywódców – ale pytaniem o długofalową zmianę logiki działania Sojuszu: na ile mamy do czynienia z kontynuacją dotychczasowej strategii, a na ile z początkiem nowego etapu, wymuszonego przez dynamikę zagrożeń, presję polityczną i przesunięcia w polityce międzynarodowej. W wypowiedziach ekspertów powracała myśl, że Haga była zarazem „game changerem” w kilku kluczowych kwestiach, jak i rozwinięciem trendów, które dojrzewały od lat, lecz dopiero teraz zostały ujęte w twardsze zobowiązania.
W debacie udział wzięli eksperci łączący perspektywę analityczną, akademicką i medialną. Dr Jakub Bornio – analityk Instytutu Europy Środkowej i wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego – specjalizuje się w polityce bezpieczeństwa Polski, NATO oraz polityce zagranicznej państw Europy Środkowo-Wschodniej, a także jest współautorem omawianego policy paper. Dr Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego „Układu Sił”, zajmuje się problematyką bezpieczeństwa międzynarodowego i również współtworzył publikację, stanowiącą punkt odniesienia dla rozmowy. Z kolei Mariusz Marszałkowski – zastępca redaktora naczelnego Defence24 oraz wykładowca m.in. na Uniwersytecie Wrocławskim – wniósł do dyskusji perspektywę dziennikarską i ekspercką z zakresu obronności, energetyki oraz polityki wschodniej. Spotkanie poprowadziła Barbara Balicka, doktorantka Instytutu Studiów Europejskich Uniwersytetu Wrocławskiego.
W centrum rozmowy znalazły się wnioski po szczycie w Hadze, w tym decyzja o podniesieniu poziomu wydatków na bezpieczeństwo do 5% PKB w perspektywie kolejnej dekady. W debacie doprecyzowano jednak, że nie oznacza to wprost „5% na klasyczną obronność”: w nowej konstrukcji znacząca część tej puli ma dotyczyć szerzej rozumianej odporności państwa (m.in. infrastruktury, cyberbezpieczeństwa, innowacji czy logistyki), a poziom stricte „core defence” pozostaje niższy – co ma istotne konsekwencje dla interpretacji całego zobowiązania. Eksperci analizowali, co w praktyce oznacza ta deklaracja: czy będzie realną inwestycją w zdolności obronne, czy przede wszystkim politycznym „testem wiarygodności” i mechanizmem dyscyplinującym sojuszników w warunkach rosnącej presji na Europę, by przejmowała większą odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo. Podkreślano, że kluczowe będzie nie tylko samo przyjęcie ambitnego celu, ale sposób jego realizacji: przełożenie wskaźników na konkretne zdolności, gotowość operacyjną, rozwój przemysłu obronnego, logistykę oraz odporność instytucji i społeczeństw.
Drugim wyraźnym wątkiem była przyszłość relacji USA–Europa oraz pytanie, czy Stany Zjednoczone pozostaną w kolejnych latach stabilnym filarem europejskiego bezpieczeństwa, czy też coraz częściej będą postrzegać Sojusz przez pryzmat rozliczania kosztów i „opłacalności” zaangażowania. W tym kontekście eksperci odwoływali się do amerykańskich dokumentów strategicznych (w tym do logiki wyznaczanej przez National Defense Strategy), które coraz mocniej akcentują globalną konkurencję mocarstw, priorytetyzację zagrożeń i konieczność „dzielenia ciężarów” przez sojuszników. Powracało też pytanie o zdolność Europy do planowania bezpieczeństwa w długim horyzoncie – zwłaszcza w obszarach takich jak infrastruktura krytyczna, interoperacyjność, zdolności operacyjne i odporność na działania hybrydowe.
Istotną część debaty poświęcono również regionowi Morza Bałtyckiego. Dyskutowano, czy po akcesji Finlandii i Szwecji Bałtyk staje się rzeczywiście „jeziorem NATO”, czy raczej przestrzenią, w której napięcia pozostają ukryte „pod powierzchnią” – odsunięte w czasie, lecz wciąż realne. Rozmowa dotyczyła m.in. operacyjności, znaczenia infrastruktury, logiki odstraszania prowadzonej blisko granicy, a także potencjalnych reakcji Rosji – zarówno w wymiarze politycznym, jak i w działaniach poniżej progu wojny.
Największe poruszenie na sali wywołał jednak temat Ukrainy. W części pytań od publiczności pojawiały się wprost wątpliwości dotyczące tego, czy ustalenia z Hagi są dla Ukrainy krokiem naprzód, czy raczej sygnałem odsunięcia perspektywy członkostwa na nieokreśloną przyszłość. W debacie mocno wybrzmiało spostrzeżenie, że w samych ustaleniach szczytu Ukraina pozostaje w dużej mierze „na marginesie” – bez wyraźnego przełomu politycznego, co uruchomiło szerszą dyskusję o wiarygodności, spójności i długofalowej strategii Sojuszu w warunkach trwającej wojny.
Debatę domknęło pytanie, które dobrze oddało ton całego spotkania: jak może wyglądać NATO za dziesięć lat? W odpowiedziach powracała myśl, że przyszłość Sojuszu zależeć będzie nie tylko od deklaracji, lecz od zdolności do adaptacji, utrzymania spójności politycznej oraz konsekwentnego budowania realnych instrumentów odstraszania i obrony – także w warunkach zmieniającej się roli USA i rosnących oczekiwań wobec Europy.
Dziękujemy prelegentom i wszystkim uczestnikom za obecność oraz merytoryczną, dynamiczną rozmowę. Szczególne podziękowania kierujemy do współorganizatorów: Instytutu Europy Środkowej, Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Ossolineum / ZNiO.
Policy Paper, wokół którego toczyła się debata, dostępny jest online: https://ies.lublin.pl/…/ies_policy_papers_no_2025-001.pdf.
