Magdalena Lachowicz analizuje znaczenie nauki jako narzędzia polityki zagranicznej oraz budowania międzynarodowego wpływu Polski w regionach Europy Wschodniej, Kaukazu Południowego i Azji Centralnej. Dyplomacja naukowa – rozumiana jako współpraca akademicka, badawcza i edukacyjna – staje się dziś jednym z kluczowych instrumentów oddziaływania państw w warunkach rosnącej rywalizacji geopolitycznej, wojny informacyjnej oraz zmiany porządku międzynarodowego.
Autorka wskazuje, że choć Polska dysponuje rozbudowaną infrastrukturą instytucjonalną i bogatym doświadczeniem współpracy akademickiej w ramach Unii Europejskiej, potencjał pozostaje wciąż w znacznym stopniu niewykorzystywany na kierunku wschodnim. W szczególności brakuje spójnej, długofalowej strategii, która łączyłaby działania uczelni, instytucji państwowych i partnerów międzynarodowych. W efekcie polska obecność naukowa w regionie pozostaje rozproszona i często reaktywna, skoncentrowana na działaniach kryzysowych zamiast na trwałym budowaniu wpływu.
Raport szczególną uwagę poświęca Ukrainie jako strategicznemu partnerowi Polski. W kontekście pełnoskalowej agresji Rosji oraz procesu integracji Ukrainy z Unią Europejską, wsparcie dla tamtejszego systemu szkolnictwa wyższego i nauki staje się jednym z najważniejszych zadań polskiej dyplomacji naukowej. Autorka analizuje dotychczasowe programy pomocowe, wskazując zarówno ich znaczenie, jak i ograniczenia – zwłaszcza niedostateczny rozwój programów długoterminowych oraz niewystarczające wykorzystanie instrumentów unijnych.
Lachowicz zwraca także uwagę na rolę studentów i naukowców z krajów wschodnich studiujących w Polsce. Mogą oni pełnić funkcję „ambasadorów” polskiej nauki i wartości europejskich w swoich krajach, wzmacniając długofalowe relacje społeczne, gospodarcze i polityczne. Publikacja podkreśla również rosnące znaczenie bezpieczeństwa badań naukowych, które w dobie dezinformacji i presji ze strony państw autorytarnych staje się integralnym elementem polityki naukowej i zagranicznej. Polska – dysponując ekspercką wiedzą na temat zagrożeń płynących ze Wschodu – ma potencjał, by odgrywać istotną rolę w europejskich inicjatywach w tym obszarze.
Raport zawiera szczegółowe rekomendacje, obejmujące m.in. potrzebę zwiększenia finansowania nauki, wzmocnienia obecności polskich instytucji akademickich za granicą, rozwijania innowacyjnych programów badawczych oraz budowy narzędzi promocji polskiej nauki i języka.
Raport powstał w ramach konferencji „Polska Polityka Wschodnia 2025”.
Przeczytaj raport: PPW Nauka Soft Power
